“12 Cumhurbaşkanı Kimdir İsimleri?”: Listeyi Ezberlemekten Fazlası
Konuları farklı açılardan tartışmayı seven biri olarak şunu peşin söyleyeyim: “12 cumhurbaşkanı kimdir?” sorusu sadece bir liste değil; kavramların nasıl tanımlandığına, tarihsel kırılmaların nasıl yorumlandığına ve veriyi neyle anlamlandırdığımıza dair canlı bir tartışma daveti. Türkiye Cumhuriyeti’nde 1923’ten bu yana on iki kişi ant içerek cumhurbaşkanlığı yaptı; 12’nci cumhurbaşkanı ise Recep Tayyip Erdoğan olup göreve 28 Ağustos 2014’te başlamıştır. :contentReference[oaicite:1]{index=1}
Resmî Çerçeve: “12 Kişi” Nasıl Sayılıyor?
Resmî listeler bir ülkenin kurumsal hafızasını yansıtır: Atatürk’ten Erdoğan’a uzanan çizgi cumhurbaşkanlığı yeminiyle göreve gelmiş on iki ismi kapsar. Listeler genellikle vekâleten görev yapanları ayrı başlıkta tutar; bu ayrım, “kim resmen cumhurbaşkanı sayılır?” sorusunu netleştirir ve kamu tartışmalarında standardizasyon sağlar. :contentReference[oaicite:2]{index=2}
Veri mi, Değer mi? İki Yaklaşımı Karşılaştırmak
Toplumda sık duyduğumuz bir varsayım, bazı mensupların (çoğunlukla erkeklerle ilişkilendirilen) daha objektif/veri odaklı, bazılarının (çoğu zaman kadınlarla ilişkilendirilen) daha duygu ve toplumsal etki odaklı bir lens kullandığıdır. Bu genellemeleri mutlak gerçek gibi görmeden—çünkü her cinsiyetten birey her iki yaklaşımı da benimseyebilir—iki lensin tartışmaya getirdiği değeri yan yana koyalım:
- Analitik–veri odaklı lens: Zaman çizelgeleri, görev başlangıç–bitiş tarihleri, seçim biçimleri (TBMM seçimi → halk oylaması), sistem değişiklikleri (2017 anayasa değişikliği, 2018’den itibaren yürütme başkanlığı) gibi doğrulanabilir göstergeler üzerinden “12 kimdir?” sorusunu kesinleştirir. Bu yaklaşım, listeleri karşılaştırılabilir ve tekrar üretilebilir kılar. :contentReference[oaicite:3]{index=3}
- Toplumsal etki–değer odaklı lens: Her başlığın toplumsal hafızada bıraktığı izleri (demokratikleşme adımları, darbeler, krizler, haklar ve özgürlükler, kurumların dönüşümü) ön plana alır. “12 isim”i, yalnızca kim olduklarıyla değil, dönemlerinin topluma etkisiyle birlikte okur.
Her iki bakış birbirini dışlamaz; tam tersine, veri ve değer birlikte düşünüldüğünde “liste” tarihle bağ kuran zengin bir anlatıya dönüşür.
Kısa Liste: Türkiye’nin 12 Cumhurbaşkanı (Sırasıyla ve Yıllarıyla)
- 1) Mustafa Kemal Atatürk — 1923–1938
- 2) İsmet İnönü — 1938–1950
- 3) Celâl Bayar — 1950–1960
- 4) Cemal Gürsel — 1961–1966
- 5) Cevdet Sunay — 1966–1973
- 6) Fahri Korutürk — 1973–1980
- 7) Kenan Evren — 1982–1989
- 8) Turgut Özal — 1989–1993
- 9) Süleyman Demirel — 1993–2000
- 10) Ahmet Necdet Sezer — 2000–2007
- 11) Abdullah Gül — 2007–2014
- 12) Recep Tayyip Erdoğan — 2014–…
Bu sıralama, resmî ve ansiklopedik kaynaklarla uyumludur; 2014’te ilk kez doğrudan halk oylamasıyla seçilen Erdoğan’ın 12’nci cumhurbaşkanı olduğu bilgisi de bu çerçevede teyitlidir. :contentReference[oaicite:4]{index=4}
Tartışmalı Noktalar: “Aradaki” Dönemleri Nereye Koyalım?
Darbe sonrası de facto yürütülen “devlet başkanlığı” dönemleri ve vekâletler, kamuoyunda “bu da sayılmalı mı?” sorusunu tetikler. Veri odaklı yorum, resmî yemini esas alır; toplumsal etki odaklı yorum ise geçiş dönemlerinin ülkeye etkisini, kurumların yeniden dizaynını ve toplum psikolojisini merkeze koyar. Hangi yaklaşımı seçtiğiniz, “12 isim”in ötesinde hangi hikâyeyi anlatmak istediğinizi belirler. :contentReference[oaicite:5]{index=5}
Okura Açık Davet: Hangi Lens Sizce Daha İkna Edici?
Listeyi okurken siz hangi soruları sordunuz? Yalnızca “kimler?”i bilmek yetiyor mu, yoksa “ne değişti?” ve “topluma nasıl yansıdı?” da aynı derecede kritik mi? Vekâlet ve geçiş dönemlerinin anlatıya eklenmesi sizce resmi tarihi bulanıklaştırır mı, yoksa daha dürüst bir tablo mu çıkarır? Yorumlarda, veriyi ve değeri hangi dengeyle birleştirdiğinizi duymak isterim.
Son Söz: 12 İsim, Çok Katmanlı Bir Hafıza
“12 cumhurbaşkanı kimdir isimleri?” sorusu, doğru yazılmış bir listeyle başlar ama orada bitmez. Veriye dayalı doğruluk, toplumsal etkileri anlama çabasıyla tamamlandığında tarih yalnızca bilinmez değil, anlaşılır hale gelir. Gelin, ezbere değil; karşılaştırmalı, çok sesli ve saygılı bir tartışmaya kapı aralayalım.
::contentReference[oaicite:6]{index=6}
[1]: https://www.mfa.gov.tr/cumhurbaskanlarimiz.tr.mfa ”
Cumhurbaşkanlarımız / T.C. Dışişleri Bakanlığı
“