Evlenme Toplumsal Bir Olgu Mudur? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Perspektifinden İnceleme
Evlenme, toplumların tarih boyunca oluşturduğu en köklü sosyal yapılarından biridir. Pek çok kültürde, evlilik bir insanın yaşamında ulaşılması gereken bir hedef, sosyal kabul görmenin bir yolu ya da “normal” bir yaşam düzeninin parçası olarak kabul edilmiştir. Ancak, son yıllarda evliliğin toplumsal bir olgu olarak rolü, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet perspektifinden sorgulanmaya başlanmıştır. Peki, evlenme gerçekten toplumsal bir olgu mudur? Yoksa sadece bireysel tercihler ve kişisel ilişkilerden mi ibarettir?
Evlenme ve Toplumsal Cinsiyet
Toplumda evlilik, çoğunlukla toplumsal cinsiyet normları üzerinden şekillenir. Kadın ve erkek arasında belirlenen roller, evlilik kurumunun dinamiklerini doğrudan etkiler. İstanbul’da, gündelik yaşamda gözlemlerim bana şunu söylüyor: Evlilik, özellikle kadınlar için hâlâ geleneksel anlamıyla “tamamlanmış” bir hayat olarak görülüyor. Toplu taşımada, iş yerinde veya arkadaş gruplarında, “evlenmedikçe bir şey eksikmiş” gibi bir hava var. Kadınlar, çoğunlukla “evlenmeli” olarak tanımlanırken, erkekler için bu baskı daha az belirgindir. Bu durum, toplumsal cinsiyet eşitsizliğini daha da pekiştiriyor.
Birçok kadının kariyer, bağımsızlık ya da kişisel hedeflerinden önce evlenmek gibi bir sosyal baskıya tabi tutulması, evliliği adeta bir norm haline getiriyor. İstanbul’un caddelerinde, kafelerde, sokaklarda, etrafımdaki kadınların evlilikle ilgili konuşmalarına sıkça rastlıyorum. Evliliğin, toplumsal cinsiyet rollerine dayalı bir şekilde “kadın olmak” ile ilişkilendirilmesi, günümüzün toplumsal yapısındaki cinsiyet eşitsizliğini gözler önüne seriyor. Evlilik, daha çok kadınlar üzerinde, “evlenmek bir kadın için en büyük mutluluktur” gibi tarihsel bir anlayışla baskı kuruyor.
Evliliğin Çeşitlilik Üzerindeki Etkisi
Toplumsal cinsiyetin yanı sıra, evlenme kurumunun çeşitliliği nasıl şekillendirdiğine de bakmak önemlidir. İstanbul’da yaşayan bir birey olarak, farklı etnik kökenlerden, inançlardan ve cinsel yönelimlerden gelen insanların evlilikle olan ilişkilerini gözlemlemek, evliliğin her birey için farklı anlamlar taşıdığını gösteriyor. Ailevi yapılar, bazen geleneksel normlarla örtüşmeyebilir. Örneğin, bazı bireyler evlenmeyi toplumsal bir gereklilik olarak görmek yerine, kişisel bir tercih olarak algılıyor. Evlilik dışı yaşamlar ya da farklı topluluklar için evlenmek, daha özgürleştirici bir anlam taşıyabilir.
Ayrıca, cinsel yönelimlerine göre farklı grupların evliliği nasıl deneyimlediğini görmek de önemlidir. LGBTI+ bireyleri, evliliği hâlâ toplumsal normların dışına çıkan bir yapı olarak görebiliyorlar. Çünkü uzun yıllar boyunca, eşcinsel evlilikler toplumsal normlar dışında sayılabilirken, son yıllarda bu durum yavaş yavaş değişiyor. Bu değişim, evliliğin her birey için daha eşitlikçi bir olgu haline gelmesine katkı sağlıyor.
Sosyal Adalet ve Evlilik
Sosyal adalet perspektifinden bakıldığında, evliliğin sosyal eşitsizlikleri pekiştiren bir yapı haline geldiği söylenebilir. Evliliğin, sınıf, etnik köken veya ekonomik durum gibi unsurlarla ilişkili olarak bazı gruplar için daha ulaşılabilir olduğu bir gerçek. Örneğin, İstanbul’da yaşayan düşük gelirli bireyler için evlenmek, ekonomik anlamda zorluklar yaratabilir. Ayrıca, evlenmek, belirli bir eğitim seviyesine veya sosyal statüye sahip olmayı gerektirebilir. Bu da, toplumun düşük gelirli veya daha az ayrıcalıklı kesimleri için evliliği neredeyse imkansız bir hedef haline getiriyor.
Sosyal adalet açısından, evliliğin herkes için eşit ve adil bir olgu haline gelmesi gerektiği açıktır. Ancak, mevcut toplumsal yapılar ve normlar, hâlâ evliliği birçok birey için erişilemez kılmaktadır. Ayrıca, evliliğin bazen yalnızca biyolojik ve toplumsal cinsiyet temelli normlara dayalı bir ilişkiden ibaret olması, toplumun bazı kesimlerinin marjinalleşmesine yol açmaktadır. Evlilik dışı yaşamlar, hâlâ birçok toplumda dışlanmakta ve bu durum, sosyal adaletin önündeki en büyük engellerden birini oluşturmaktadır.
Evlilik ve Günlük Hayat
Evliliğin toplumsal bir olgu olarak gündelik hayattaki yeri, İstanbul’un sokaklarında ve iş yerlerinde sıklıkla karşımıza çıkar. İstanbul gibi büyük bir şehirde, toplumsal normlar bazen bireysel tercihlere karşı baskı oluşturabilir. Bir iş arkadaşımın, sürekli olarak evlenme baskısı hissettiğini ve evliliği bir “toplumsal başarı” olarak gördüğünü anlatması, bu baskıyı gözler önüne seriyor. Evlilik, bir kadının ya da erkeğin hayatındaki “başarı” kriterlerinden biri olabiliyor, bu da kişisel tercihlerden çok toplumsal beklentilerin etkisiyle şekillenen bir olguya dönüşüyor.
Toplu taşımada, sokakta ve sosyal etkinliklerde gözlemlediğim kadarıyla, evlilik konusu insanlar arasında çokça konuşuluyor. “Ne zaman evleniyorsunuz?” sorusu, bir bireyin kimliğini ve yaşamındaki “eksiklikleri” belirlemede önemli bir yer tutabiliyor. Ancak, tüm bu gözlemler, evliliğin kişisel bir tercih olmaktan çok, toplumsal bir zorunluluk haline geldiğini ve bu durumun eşitsizlik yaratabileceğini de ortaya koyuyor.
Sonuç
Evlilik, yalnızca bir bireysel tercih değil, aynı zamanda toplumsal bir olgudur. Toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet açısından, evlilik normları, bireylerin yaşamlarını şekillendirirken eşitsizliklere, baskılara ve ayrımcılıklara yol açabilir. İstanbul gibi büyük bir şehirde, her bireyin evlilikle ilişkisi farklı olsa da, toplumsal normlar, bu ilişkileri büyük ölçüde belirler. Evliliğin toplumsal bir olgu olup olmadığı sorusu, aslında bu normların ve baskıların ne ölçüde kişisel özgürlüklerle örtüştüğüyle ilgilidir. Toplumsal cinsiyet eşitsizliğini ortadan kaldırmak ve daha eşitlikçi bir toplum inşa etmek için, evlilik normlarını ve baskıları yeniden ele almak önemlidir.